[Πρώτη δημοσίευση: CITY VIBES, Δεκέμβριος 2011]
Σε μιαν απόμακρη κοιλάδα των Άνδεων βρίσκεται η «χώρα των τυφλών». Ύστερα από μια φυσική καταστροφή, οι κάτοικοί της αποκόπηκαν βίαια από τους υπόλοιπους ανθρώπους, ενώ μια τρομερή ασθένεια τους έχει τυφλώσει. Κάποιος φτάνει τυχαία στη χώρα των τυφλών και διαπιστώνει όσα έχει ακούσει από θρυλικές ιστορίες. «Στους τυφλούς βασιλεύει ο μονόφθαλμος», συλλογίζεται κι επιδιώκει να τους επιβληθεί. «Ήρθες λοιπόν στον κόσμο;» συνεχίζουν εκείνοι. «Ήρθα από τον κόσμο», απαντά αυτός. «Ένας βάρβαρος…» επιμένουν οι τυφλοί, που ζούνε τέλεια προσαρμοσμένοι στον κόσμο τους. Τι θα συμβεί όταν η «πραγματικότητα» του επισκέπτη έρθει σε βίαιη σύγκρουση με την «πραγματικότητα» των τυφλών; Πώς «θεραπεύεται» μια ικανότητα, εν προκειμένω η αίσθηση της όρασης, όταν εκλαμβάνεται ως ασθένεια; Τι ρόλο θα διαδραματίσουν η δύναμη της φαντασίας και ο πόθος για ελευθερία;
Αυτά και άλλα ερωτήματα προβάλλει ο Χέρμπερτ Τζορτζ Ουέλς στη συγκλονιστική νουβέλα του Η χώρα των τυφλών (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, Άγρα, 2011). Η εν λόγω νουβέλα, που συνυφαίνει τη μυθοπλαστική αφήγηση με τη φιλοσοφική παραβολή, φανερώνει με εκπληκτική ενάργεια το ζήτημα του Ίδιου και του Άλλου: πώς συγκροτείται η «αλήθεια» που βιώνουμε και γιατί συγκρούεται με την «αλήθεια» του άλλου; Το ανθρωπολογικό όραμα του Ουέλς ταλαντεύεται, και σε τούτο το έργο, ανάμεσα στην επιστημονική διαφώτιση και τον απελπισμένο φαταλισμό, ανάμεσα στην ελεγχόμενη τεχνητή μεταβολή και την ανεξέλεγκτη φυσική επιλογή.
Ο Ουέλς είναι ένας από τους συγγραφείς που εμφανίζονται στο εξαιρετικό νέο βιβλίο του σύγχρονου Άγγλου στοχαστή, γνωστού στην Ελλάδα από πέντε βιβλία του, Τζον Γκρέι (John Gray, The Immortalization Commission: Science and the Strange Quest to Cheat Death, FSG, New York, 2011). Το βιβλίο πραγματεύεται δύο μείζονες προσπάθειες που έγιναν στους τελευταίους δύο αιώνες για να ξεπεραστεί (να ξεγελαστεί) η θνητότητα. Η πρώτη ξεκίνησε στη βικτωριανή Αγγλία από επιφανείς προσωπικότητες της εποχής, που ίδρυσαν την «Εταιρία Ψυχικών Ερευνών» για να μελετήσουν διάφορα παραψυχολογικά φαινόμενα, βασιζόμενοι ακόμα και στην υποτιθέμενη «διασταυρούμενη αλληλογραφία» μεταξύ ζώντων και τεθνεώτων. Στους ιδρυτές και υποστηρικτές της Εταιρίας ανήκαν μεταξύ άλλων ο Μάιερς, ψυχολόγος και εφευρέτης της λέξης «τηλεπάθεια», ο Σίτζγουικ, φιλόσοφος και καθηγητής ηθικής, ο Ουάλας, βιολόγος και συνιδρυτής της θεωρίας της «φυσικής επιλογής», ο Ουίλιαμ Τζέιμς, καθώς επίσης διάσημοι φυσικοί, πολιτικοί και ποιητές, όπως ο Γέιτς. Η δεύτερη προσπάθεια υπέρβασης του θανάτου έγινε στη Σοβιετική Ένωση με πρωτεργάτες τους Μπολσεβίκους και με πρώτο πείραμα-έκθεμα τον ίδιο τους τον ηγέτη, τον Λένιν, όταν έβαλαν σε εφαρμογή την αποκαλούμενη «Υπηρεσία Απαθανάτισης». Με όχημα την εξιστόρηση της ζωής μιας εκπληκτικής γυναικείας φιγούρας, της επονομαζόμενης «Μούρα», που εγκατέλειψε τον Γκόρκι για να ζήσει (πιθανόν ως διπλός πράκτορας) με τον Ουέλς στην Αγγλία, ο Γκρέι περιγράφει την απόπειρα των Σοβιετικών να τελειοποιήσουν επιστημονικά την ανθρωπότητα. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αποκρυφιστικές τάσεις επιφανών Μπολσεβίκων, καθώς επίσης η συμμετοχή του Γκόρκι στο πρόγραμμα «Θεοπλασίας» του Λουνατσάρσκι και η υποστήριξή του σε «ανθρωπιστικά» πειράματα πάνω σε ανθρώπους.
Αμφότερες οι «επιστημονικές» απόπειρες απέτυχαν παταγωδώς, υπογραμμίζει ο Γκρέι στο εν λόγω βιβλίο, μία ακόμα συναρπαστική κατάθεση στην πλούσια εργογραφία του. Το δαρβίνειο μάθημα ότι η ανθρώπινη ζωή δεν έχει κανέναν μεταθανάτιο προορισμό, αλλά λήγει ανεπίστρεπτα με τον σωματικό θάνατο, δεν έπεισε ούτε κάποιους σημαίνοντες βικτωριανούς που ήταν σύγχρονοι του Δαρβίνου, ούτε κάποιους κομουνιστές που όμνυαν στον υλισμό και τον αθεϊσμό. Κάθε προσπάθεια απότομης και ριζικής μεταβολής της ανθρώπινης κατάστασης κατέληξε ή καταλήγει σε φιάσκο, τονίζει ο Γκρέι, ένα φιάσκο που θα ήταν απλώς τραγελαφικό αν δεν είχε ως τίμημα τρομακτικές ανθρώπινες και υλικές απώλειες. Ακόμα κι αν δεν αποκλείσουμε τη μελλοντική τεχνολογική δυνατότητα να παρατείνεται αέναα μια ανθρώπινη ζωή, κανείς δεν μπορεί να μη λάβει υπόψη τη θνητότητα των ίδιων των ανθρώπινων κοινωνιών, υποστηρίζει ο Γκρέι στο καταληκτικό κεφάλαιο «Γλυκιά θνητότητα». Σε τούτες, όπως και σε άλλες χώρες με ποικίλα είδη «τύφλωσης», η σύσταση είναι η ίδια: ερεύνα, αλλά μην προκαλείς αυτά που σε υπερβαίνουν.
